Wat is een metaaloperator?
Metaaloperator is eigenlijk een verzamelnaam voor werknemers die machinaal metalen onderdelen of producten vervaardigen. Je komt ze bij verschillende bedrijven in de maak industrie tegen. Je kunt daarbij denken aan bedrijven in de toeleveringsindustrie, de automotive industrie, meubelindustrie, producenten van bouwproducten, producenten van elektronische apparaten, producenten van medische hulpmiddelen, de verpakkingsindustrie en nog veel veel meer soorten bedrijven.
Kijk eens om je heen en realiseer je eens in hoeveel producten metalenonderdelen zitten. Dat is best vaak toch?
Beroepskenmerken
De functie van een metaaloperator is niet bij alle bedrijven hetzelfde. Toch zijn er een aantal aspecten die eigenlijk altijd in dit beroep voorkomen:
Machinebediening – Instellen, bedienen en controleren van machines en productielijnen.
Productieproces – Werken volgens een vastgelegde werkwijze, planning en productieorder.
Materiaal – Herkennen en controleren van plaat, profiel, buis, draad of andere metalen.
Instellen – Instellen van gereedschappen, machineparameters en eventueel programma’s.
Meten – Controleren van maten en productspecificaties met bijvoorbeeld meetgereedschap of kalibers.
Kwaliteit – Afwijkingen herkennen en beoordelen of het product aan de eisen voldoet.
Procesbewaking – Tijdens de productie letten op voortgang en het signaleren, voorkomen en bijsturen bij onregelmatigheden.
Storingen – Eenvoudige storingen signaleren en soms zelf oplossen
Onderhoud – Uitvoeren van eenvoudige onderhoudstaken zoals reinigen, smeren, gereedschap wisselen en inspecteren.
Veiligheid – Werken met machines, gereedschappen en materialen volgens veiligheidsvoorschriften.
Machines en bewerkingen
Er zijn veel verschillende bewerkingen die door metaaloperators gedaan worden. Om deze bewerkingen te kunnen doen wordt gebruik gemaakt van heel verschillende machines. Dit kunnen standaard machines zijn, vaak gebruikt bij enkel stuks of kleine series. Maar het kunnen ook speciaal machines zijn voor grote series of standaard producten.
Machines die door metaaloperators bedient worden zijn onder meer:
Zetbank – Voor het handmatig buigen van plaatmateriaal in rechte lijnen, bijvoorbeeld voor het maken van kappen, goten en eenvoudige plaatconstructies.
Kantbank – Voor het nauwkeurig buigen van plaatmateriaal volgens een bepaalde hoek en vorm, vaak met behulp van een boven- en ondergereedschap.
Pijpbuigmachine – Voor het buigen van buizen en pijpen tot een gewenste radius en vorm, zonder de buis onaanvaardbaar te vervormen.
Profielbuigmachine – Voor het rond of gebogen vormen van profielen, zoals hoekprofielen, U-profielen en T-profielen.
CNC-draaibank – Voor het nauwkeurig verspanen van ronde werkstukken. Het werkstuk draait terwijl gereedschappen materiaal verwijderen.
CNC-freesbank – Voor het nauwkeurig verspanen van werkstukken door middel van een roterend freesgereedschap, bijvoorbeeld voor sleuven, gaten en complexe vormen.
Lasrobot – Voor het automatisch lassen van producten of constructies volgens een geprogrammeerd lasproces.
Puntlasmachine – Voor het verbinden van metalen plaatdelen door middel van weerstandslassen op één of meerdere laspunten.
Rolvormmachine – Voor het continu vormen van plaat- of bandmateriaal tot een profiel door het materiaal door een serie rollen te voeren.
Extrusiemachine – Voor het door een matrijs persen van metaal, bijvoorbeeld aluminium, om een profiel met een constante doorsnede te maken.
3-rollen walsmachine – Voor het rond of gebogen walsen van plaatmateriaal met behulp van drie rollen.
4-rollen walsmachine – Voor het nauwkeurig rond of gebogen walsen van plaatmateriaal met behulp van vier rollen.
Dieptrekmachine – Voor het vormen van vlak plaatmateriaal tot een diepere, vaak komvormige of doosvormige, productvorm met behulp van een matrijs en stempel.
Stansmachine – Voor het met een stempel en matrijs uit plaatmateriaal knippen of vormen van onderdelen.
Persmachine – Voor het onder hoge kracht vervormen, vormen of samenpersen van metaal, bijvoorbeeld door persen, buigen of omvormen.
Lasersnijmachine – Voor het nauwkeurig snijden van plaat, buis of profiel met behulp van een laserstraal.
Ponsmachine – Voor het met een pons en matrijs maken van gaten en vormen in plaatmateriaal.
Nibbelmachine – Voor het met kleine opeenvolgende ponsbewegingen uitsnijden van vormen en contouren uit plaatmateriaal.
Zaagmachine – Voor het op maat zagen van metalen plaat, staf, buis of profiel.
CNC-boormachine – Voor het automatisch en nauwkeurig boren van gaten volgens een geprogrammeerd patroon.
Hoe komen bedrijven aan nieuwe metaaloperators?
Het beroep metaaloperator is meestal niet een beroep dat je leert tijdens een reguliere opleiding. Wel zijn er beroepsopleidingen in de richting metaalbewerking en beroepsopleidingen tot procesoperator. Dit maakt het voor bedrijven soms lastig om jongeren een passende leer/werkplek aan te bieden die voldoet aan de eisen van hun MBO niv 1, 2 of 3 opleiding.
Als je de instroom van nieuwe metaaloperators bekijkt dan zijn dit vaak:
- productiemedewerkers uit andere bedrijfstakken
- zij-instromers zonder relevante beroepservaring of opleiding
- arbeidsmigranten uit Oost-Europese landen als Polen, Hongarije, Bulgarije, Roemenië, Estland, Letland, Litouwen
- mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
- statushouders
Onboarding
Om ervoor te zorgen dat nieuwe metaaloperators veilig en efficiënt gaan werken en bovendien de beoogde kwaliteit realiseren is een goed inwerkprogramma belangrijk. Met een goed inwerk programma leren ze het bedrijf, de machine, de werkzaamheden en procedures kennen.
In de praktijk blijkt steeds vaker dat dit inwerktraject niet meer afdoende is. Dit komt doordat het instroomniveau en/of de voorkennis van de deelnemers onvoldoende is om het inwerkprogramma goed te kunnen doorgronden. WTB Trainingen ondersteunt bedrijven met het bieden van doelgerichte opleidingstrajecten om metaaloperators de noodzakelijke achtergrond kennis bij te brengen voor hun functie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan
Materialenkennis – Om materialen te herkennen en te begrijpen hoe verschillende metalen zich gedragen tijdens de bewerking.
Gereedschapsleer – Om het juiste gereedschap te kunnen kiezen, gebruiken, controleren en tijdig te vervangen.
Proceskennis – Om te begrijpen hoe het productieproces werkt en hoe instellingen en procesomstandigheden de kwaliteit en efficiëntie beïnvloeden.
Rekenen met maten en SI-voorvoegsels – Om maten, toleranties en eenheden correct te kunnen interpreteren en berekenen, bijvoorbeeld mm, µm, kN en MPa.
Monteren – Om onderdelen correct en veilig te kunnen monteren en eenvoudige werkzaamheden aan machines zelfstandig uit te voeren.
Stellen en uitlijnen van machineonderdelen – Om machineonderdelen nauwkeurig af te stellen en uit te lijnen, zodat de machine goed functioneert, producten aan de specificaties voldoen en onnodige slijtage wordt voorkomen
Meten – Om te controleren of producten en machine-instellingen voldoen aan de voorgeschreven maten, toleranties en kwaliteitseisen.
Soms zijn er ook andere zaken die aandacht behoeven om nieuwe medewerkers goed te kunnen inwerken. Bij veel bedrijven verzorgt WTB Trainingen ook taaltrainingen Nederlands of Engels. Ook gaan we praktisch aan de slag met rekenen, wiskunde en natuurkunde, speciaal voor hen die niet of nauwelijks opleiding hebben genoten.